Achtergrond

Mahjong is ook geen variant op Rummikub of Amerikaans jokeren; Rummikub ziet er op het eerste gezicht wel hetzelfde uit, maar zowel de stenen als de spelregels zijn anders. Het is dan ook juist andersom: het Mahjongspel is de basis geweest voor het ontstaan van vele soorten (kaart)spelen, waaronder Rummikub en bijvoorbeeld Jokeren!

Is mahjong een eeuwenoud Chinees spel, of is het van recenter datum en door de Westerlingen geromantiseerd? Een definitief antwoord daarop is niet te geven - je leest hieronder twee mogelijke varianten, een mythische en een meer nuchtere of praktische.

De Mythe

Liefhebbers van de theorie dat het mahjong een eeuwenoud spel is, zullen aanvoeren dat het, aangezien het ontstaan is in China, mettertijd is doorspekt geraakt van de kleurrijke symboliek. Qua tradities, ceremonies en mystiek, is dat land natuurlijk een rijke bron van inspiratie - heeft Rustichello al niet zo kleurrijk verhaald over de omzwervingen van de gebroeders Polo door dat rijk? En toen bestonden het spel en de tradities volgens deze 'gelovigen' al eeuwen... En het is dan ook daarom dat Mahjong ook wel 'Het spel der duizend wonderen' wordt genoemd.

Als je al die mooie varianten van het spel ziet, de mooi gestileerde figuren en Chinese karakters, dan kun je je wel voorstellen dat daar een (diepere) betekenis achter zit. Jammer genoeg, is niet alle informatie voor de overlevering bewaard gebleven, maar evengoed is er nog genoeg over te vertellen en er zijn zelfs boeken over vol geschreven.

De werkelijke en ware oorsprong van het spel is - zoveel is wel duidelijk - verborgen in de nevelen van de tijd. Hoe dan ook: alle handelingen, voorstellingen en combinatiemogelijkheden die het Mahjong kent, zijn ontsproten uit het diepe gevoel voor ceremonie, traditie, symboliek en schoonheid.

Dat China een groot land is, met overal vele eigen tradities en dialecten, blijkt ook wel uit de herkomst van de naam van het spel. Waarschijnlijk zijn alle namen afgeleid van het 'oorspronkelijke', midden Chinese dialect, Mah-Dsjangg (má-jiàng). In het hoog Chinees werd dat echter Ma-Tseurh-Pei, andere dialectvormen zijn: Ma-Chian, Ma-Dsjongg, Ma-Dsjiang, Ma-Ja-Pei, et cetera.

In ieder geval overeenkomend is de klank (het teken) 'Ma', hetgeen is samengesteld uit het karakter voor boom (2x, dus bomen) en het karakter voor 'lage stammen'. Bomen met lage stammen, oftewel struiken, meer in het bijzonder die van de hennep- of vlasplant.

Het tweede gedeelte van de naam van het spel, is afkomstig van de Chinese benaming voor vogel. Of dit Ch'iao of Tseurh is, is niet helemaal duidelijk, maar als men bedenkt dat de betreffende struiken gedurende de periode dat de zaden rijp zijn, veel worden bezocht door een vogel die bij ons 'mus' wordt genoemd, dan kan men concluderen dat het hier om deze vogel gaat.

Vogels, mussen, die druk hippend en pikkend in een veld hennepstruiken een hoop kabaal maken - Mahjong betekent dus 'doen als mussen' of 'mussenspel' - zo simpel is dat :-)

Ben je geïnteresseerd in meer symboliek of andere (toch) interessante - informatie, klik dan hier.

De Waarheid(?)

Hoewel de versie hiernaast natuurlijk een zekere romantiek heeft en het spel iets mystieks geeft, is het niet onwaarschijnlijk dat die de wereld in is geholpen door slimme marketeers. Er is zo weinig 'authentiek' materiaal om al die mooie verhalen te staven, dat het niet ondenkbaar is dat ze voornamelijk zijn verzonnen om het spel - in de jaren 20 van de 20e eeuw - in Europa en de VS 'aan de man' te krijgen.

Immers, in de beginjaren van het mahjong in de VS en (iets later) Europa, werd mahjong voornamelijk gespeeld door de 'upper class', die tot dan bridge en tennis als tijdverdrijf hadden. Babcock* had meteen goed in de gaten dat er een leuk fortuin gemaakt kon worden met mahjong, maar dan moest het natuurlijk wel een beetje 'opgeleukt' worden.

Kijkend naar de (letterlijke) betekenissen van de gebruikte stenen, wordt het mahjong dan ook al een stuk 'aardser'. Het zou zijn afgeleid van kaartspellen die op 'geld gebaseerde' afbeeldingen hadden en het 'moderne' mahjong zou pas rond 1850 zijn ontstaan.

Het zou bij die kaartspellen dan gaan om het (wel oude) ma-diào (paard-hangen) uit de Sung dynastie. Dit werd gespeeld met 40 kaarten, in 4 'kleuren' van 1 tot 9 en 4 bonuskaarten. Dit was op zijn beurt weer gebaseerd op het uit de Ming dynastie stammende yè-zi (bladeren of blaadjes), dat werd gespeeld met 32 houten of ivoren 'kaarten'.

Links met een mogelijk meer 'geldelijke' achtergrond van het spel zijn er ook. Wat wij de 'Cirkels' (of 'Kringen') noemen, die volgens romantici een link met Pi hebben, zijn feitelijk afbeeldingen van Chinese muntstukken. Deze hadden een gat in het midden, waardoor ze aan een touw geregen en (per 100) geknoopt konden worden. En een afbeelding van een string aan elkaar geknoopte munten werd door de Westerlingen 'geromantiseerd' tot een bamboe(stok).

Hoe dan ook, dat mahjong een spel is dat door miljoenen gespeeld wordt en velen geboeid weet te houden - en in China zelfs verboden is geweest omdat men er huis en haard mee vergokte - staat als een paal boven water. En daarbij maakt het niet veel uit of het nou werkelijk een eeuwenoud Chinees spel is of niet.

* Joseph Park Babcock (1893-1949), werd in 1912 naar Suzhou uitgezonden door Standard Oil en leerde het spel aldaar kennen. Hij introduceerde het vervolgens in Amerika, waarbij wel een aantal 'vereenvoudigingen' werden doorgevoerd en er bijvoorbeeld Arabische cijfers op de stenen werden gegraveerd. Hoewel het spel snel razend populair werd, werden er even zo snel verscheidene versies gespeeld. In 1924 richtte Babcock dan ook de 'American Official Laws of Mah-Jongg' commissie op en verscheen er een standaard regelset.